Yazar: Dr. Metin Çevener – Girişimsel Radyoloji Uzmanı
Karaciğerden parça alma işlemi (karaciğer biyopsisi) girişimsel radyoloji pratiğimizde birkaç farklı amaçla yapılan bir işlemdir. Ayrıca bu işlem tedavi şeklini belirleyici olan bir uygulamadır. Gerçekten de bazı hastalıkların tedavi rotasının belirlenmesinde hayati önemi mevcuttur. Bu yazımızda karaciğer biyopsisi konusunu geniş bir perspektiften bakarak inceleyeceğiz.
Karaciğer Biyopsisi Neden Yapılmaktadır?
Genel olarak 2 farklı sebeple karaciğer biyopsisi yapılabilmektedir.
- Karaciğerdeki tümörlerin tanısını koymak. Karaciğer kanserlerinin veya karaciğere sıçrama yapan tümörlerin tanısını koymak için karaciğer biyopsisine başvurulmaktadır. Tümörler nedeniyle yapılan biyopsiler girişimsel radyolojide en sık yapılan biyopsilerden biridir.
- Karaciğer dokusundaki değişiklikleri anlamak. Karaciğerle ilgili kan değerleri bozuk olan hastalarda karaciğer hastalığının sebebini bulma amacıyla karaciğer biyopsisi yapılabilmektedir. Bunlar;
- Bir hastada siroz olup olmadığını anlamak,
- Siroz var ise siroz derecesini öğrenmek,
- Karaciğer yağlanmasını anlamak,
- Yağlanmaya bağlı hepatit olup olmadığını öğrenmek,
- Otoimmün hepatit olup olmadığını öğrenmek,
- Primer sklerozan kolanjit, primer biliyer siroz olup olmadığını anlamak vb gibi sebeplerdir.
Karaciğer Biyopsisinin Özellikleri Nelerdir?
Günlük pratikte sık yapılan işlemlerden olup aşağıdaki özellikleri mevcuttur.
- Ultrasonografi eşliğinde yapılır. Karaciğer biyopsilerinin en önemli özelliği görüntüleme eşliğinde gerçekleştirilmesdir. Genellikle ultrasonografi kullanılmaktadır. Görüntüleme eşliğinde yapılması, daha doğru bir şekilde, doğru yerden parça alınmasını sağlar. Bu da daha doğru tanı konulmasını sağlar.
- Lokal anestezi ile yapılır. Karaciğer biyopsilerinde genel anestezi gerekmez, bu nedenle genel anestezinin riskleri yoktur. Narkoz sonrası ayılma süresi gibi bir süre gerekmez. 1-2 dakika süren lokal anestezi süresi sonrasında ağrısız olarak işlem gerçekleştirilebilmektedir. Lokal anestezi ile ilgili bilgi için buraya tıklayarak daha detaylı okuma yapabilirsiniz.
- Pratik bir işlemdir: Karaciğer biyopsisi genellikle 5-10 dakika hazırlık ve 5-10 dakika işlem süresi olmak üzere genellikle ortalama 20 dakika içerisinde tamamlanır. Teşekküllü hastanelerde girişim odası veya müdehale odası adı verilen bir odada sırtüstü yatar pozisyonda gerçekleştirilmektedir.
- Günübirlik bir işlemdir: Karaciğer biyopsilerinde genellikle işlemden 1-2 saat sonra hastalar taburcu edilirler, uzun yatış gerekmez. Bu nedenle uzun iş gücü kaybına sebep olmaz.
Karaciğer Biyopsisi Öncesinde Yapılması Gerekenler
Karaciğer biyopsisi öncesinde hem hekim hem de hasta olarak yapılması gereken bir hazırlık mevcuttur.
Planlama: Hekim öncelikle hastanın eski ve yeni filmlerini incelemelidir. Neden biyopsi istendiğini, karaciğerdeki hangi lezyonun biyopsiye uygun olduğu ve biyopsi planı önceden belirlenmelidir.
Açlık süresi: Hastalar işleme gelmeden önce 4-6 saat aç olmalıdırlar. Açlık süresi biyopsiyi yapacak merkezin kendi iç çalışma prensiplerine göre değişebilmektedir.
Kan sulandırıcılar: Hastaların kullandıkları kan sulandırıcı ilaçlar uygun bir süre öncesinde kesilmelidir. Kan sulandırıcının işlem öncesinde kesilmemesi işleme bağlı kanama ihtimalini arttırmaktadır. Bu nedenle hastanın kullandığı kan sulandırıcıların biyopsiyi yapacak hekimle önceden görüşülmesi gerekir. Kısa etkili kan sulandırıcıların bazen 1 gün kesilmesi yeterli olabilirken, uzun etkili kan sulandırıcılar ise bazen 1 hafta-10 gün kadar kesilebilmektedir. Bu nedenle kan sulandırıcı ilaçların kaç gün önceden kesileceği önemlidir. Ayrıca riskli hasta gruplarında (kalbinde stent olan, daha önce pıhtı atmış, inme geçirmiş hastalar vb gibi.) kan sulandırıcılar ilgili hekimlerden görüş alınarak kesilmelidir.
Kan testleri: Biyopsi hastalarında, hastanın kanamaya eğilimli olup olmadığını gösteren basit kan testleri yapmak gerekmektedir. Kanama-pıhtılaşma testleri denilen basit kan testleri tercihen işlem günü veya işlemden 1-2 gün önce hazır olmalıdır. Eski tarihli kan testlere ait sonuçlarda zaman içerisinde değişiklik olma ihtimalinden dolayı testler yenilenebilmektedir.
Karaciğer Biyopsisi Nasıl Yapılır?
Karaciğer biyopsisi hasta sırtüstü yatar pozisyonda yapılmaktadır. Tercihen sessiz ve konforlu bir oda olmasında fayda vardır. Hastaya biyopsi ile ilgili kısa bilgiler vermek, işlemin basamaklarını anlatmak kişinin gerginliğini ve kaygısını azaltacaktır.
İşleme başlamadan önce hastalara ultrasonografi ile bakılarak biyopsi planı yapılmaktadır. Daha sonra enfeksiyonu önlemek için biyopsi bölgesinin cildi sterilizasyon amacıyla bir solüsyonla temizlenmelidir.
İşleme başlarken hem cilt hem de cilt altındaki dokular ultrasonografi eşliğinde lokal anestezi ile uyuşturulmaktayız. Ayrıca karaciğer kapsülünü de uyuşturmak hastanın işlem sırasında ağrı duyması önler.
Daha sonra biyopsi alınacak bölgeye ince bir iğne ile girilerek parça alma işlemi tamamlanır. Parça alma işleminin her aşaması anlık olarak ultrasonografi ile takip edilerek gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle yanlış yerden parça biyopsi ihtimali engellenmektedir. Ayrıca biyopsi iğnesinin dokulardan geçişi anlık olarak ekrandan takip edilmektedir. Böylelikle iğnenin rastgele ilerletildiği eski biyopsi yöntemlerine kıyasla işleme bağlı damar yaralanması, safra yaralanması vb gibi komplikasyonlar da azaltılmaktadır. İğne biyopsi çeşitleri ile ilgili yazımızı buraya tıklayarak daha detaylı okuyabilirsiniz.
Biyopsi Sonrası Takip
Biyopsi işlemi sonrasında hastalar olası komplikasyonların takibi amacıyla ortalama 2 saat kadar gözlem odasında yatarak takip edilirler. Takip sürecinde hastalar yatar pozisyonda istirahat durumunda kalarak ayağa kalkmamalıdır. Bu süre zarfında; hastanın tansiyonu, nabzı ve ağrı takibi yapılmalıdır. Gereklilik halinde kan sayımı takibi de yapılabilmektedir.
Karaciğer biyopsilerinde işlem sonrasında işlem yerinde hafif bir ağrı olması doğaldır. Karaciğer ile diyaframın komşu olması nedeniyle karaciğer biyopsileri sonrasında hafif bir sağ omuz ağrısı olabilmektedir. Genelde bu ağrı şiddetlenme eğiliminde değildir ve basit bir ağrı kesici ile kısa zamanda geçer. Ancak biyopsi sonrası geçmeyen ve şiddeti artarak devam eden hastalara ultrasonografi yapılarak kişi olası komplikasyonlar açısından yeniden değerlendirme yapılmalıdır.
Karaciğer biyopsisi sonrasında hastalar genelde aynı gün taburcu edilirler. Kişi eve gittikten sonra istirahat etmelidir. Ağır işleri, spor-egzersiz-uzun yürüyüş gibi aktiviteleri kısıtlamalıdır. Biyopsi sonrasında 1 gün süreyle banyo-duş istememekteyiz. Tansiyonun kontrol altında olmasını sağlamalı ve yüksek tansiyondan kaçınmalıdır. Eve gittikten sonra başlayan ani tansiyon düşmesi, soğuk terleme ve ani başlayan karın ağrısı vb gibi bir durumda en yakın sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Biyopsi Sonucu Nasıl Değerlendirilir?
Karaciğerden alınan parçalar özel taşıma kapları ve solüsyonları içerisinde patoloji laboratuarına ulaştırıldıktan sonra patolojik inceleme süreci başlar. Asıl tanı koyma süreci aslında patoloji bölümü tarafından gerçekleştirilmektedir.
Patoloji bölümüne ulaşan dokular patoloji teknisyenleri tarafından birtakım işlemlerden geçirilmektedir. Dokuların solüsyonlarda bekletilmesi, parafin içerisinde sağlamlaştırılarak kesilebilir kale gelmesi, ince dilimler halinde mikron düzeyinde kalınlıklarda kesilmesi ve bu ince dilimlerin yine çeşitli solüsyonlarla bayarak renklendirilmesi sağlanır. Bu aşamalardan geçen dokular daha sonra patoloji doktorları tarafından mikroskopta incelenebilmektedir. Bu inceleme sonrasında hastaya olası tanı ve tanılar bir rapor halinde sunulmaktadır.
Bazı durumlarda birbiri ile karışan hastalıkların ayırt edilebilmesi amacıyla immünhistokimya adı verilen patoloji testleri yapılabilmektedir. Bu testler patolojik inceleme süresini bir miktar uzatsa da bir çok durumda kesin tanı için yapılması şarttır.
Diğer biyopsiler ile ilgili detaylı bilgi için buraya tıklayarak ana sayfamıza göz atabilirsiniz.
SIKÇA SORULAN SORULAR
Karaciğer biyopsisi düşük riskli biyopsilerdendir. Riskleri arasında kanama, enfeksiyon, organ hasarları veya çok çok düşük de olsa hayat kaybı riski mevcuttur. Kana riski literatürde %10’lere kadar bildirilmiştir, ancak ciddi bir kanama riski %2’den düşüktür. Riski belirleyen faktörler kişinin yaşı, eşlik eden hastalıkları, biyopsinin endikasyonu (ne için yapıldığı) ve kişinin kan tetkiklerinde bakılan kan pıhtılaşma değerleridir. Karaciğer biyopsisine bağlı ölüm oranı ise 1000’de 1’den düşüktür (<%0,1). (Referans-1)
Karaciğer biyopsisi öncesinde hastaların 10 dakikalık bir hazırlık süreci olur, bu aşamada damar yolu açılır, uygun biyopsi kıyafeti giydirilir, hastaya işlem basamakları anlatılır ve hastaya pozisyon verilir. Biyopsi aşaması ise 10 dakika sürer.
Karaciğer biyopsisinde lokal anestezi uygulandığı için hasta çoğu zaman işlemde ağrı hissetmez. İşlem sonrasında işlem yerinde veya sağ omuzda hafif ağrı olabilir. Bu durum geçicidir ve basit ağrı kesicilerle kontrol altına alınır. İşlem sonrası ağrısı olan kişilere o anda damardan ağrı kesiciler uygulanır. Kişi taburcu edildikten sonra da lüzumu halinde evde basit ağrı kesici tabletler kullanabilir.
Karaciğerden birkaç amaçla parça alınması istenebilir;
1.Karaciğer hastalığının tanısını koymak.
2.Tanı konulmuş ise hastalığın şiddetini belirlemek.
3.Karaciğerde bir tümör varsa, tümörün tipini ve agresiflik derecesini öğrenmek.
4.Tedavi kararının verilmesi, tedavi şeklinin belirlenmesi, tedavi rotasının çizilmesi.
5.Hastalığın durumunun veya tedaviye iyi yanıt verip vermediğinin belirlenmesi.
6.Karaciğer dokusunun mikrobiyoloji veya biyokimyasal olarak değerlendirilmesi
Hastanın kliniğine göre belli durumlarda karaciğer biyopsi işlemi iptal edilebilir veya ertelenebilir (Referans-1). Bu durumlar şöyle sıralanabilir;
1.Akli durumu yerinde olmayan, işleme uyum sağlayamayacak hastalar
2.Safra yollarında darlık bulunan hastalar (biyopsiden önce darlık açılmalıdır)
3.Karaciğer enfeksiyonu (kolanjit) bulunanlar (önce enfeksiyon tedavisi almalıdır)
4.Karın boşluğunda sıvı birikimi bulunan hastalar (önce sıvı boşaltılmalıdır)
5.Karaciğerde amiloid birikimi, amiloidoz (kanama riskini yükseltir)
6.Gebelik (acil ve özel durular dışında doğuma kadar beklenilmelidir)
7.Kan değerleri biyopsiye uygun olmayan hastalar (öncelikle kan tablosu düzeltilmelidir)
8.Kan sulandırıcı kullanan hastalar (öncelikle kan sulandırıcıları kesilmeli veya değiştirilmelidir)
Karaciğerden alınan parçanın patoloji raporunun kaç günde çıkacağı tamamen laboratuar çalışma ve işleyiş süreçleri, laboratuar yoğunluğu, laboratuarın personel imkan ve yeterliliği ile ilgilidir. Genellikle ön raporun sonuçlanması laboratuardan laboratuara değişkenlik göstermekle birlikte 2-3 gün ile 10 gün arasında zaman alır. Patoloji raporunun çıktıktan sonra immünhistokimyasal tetkikler istenmesi durumunda bu süre bir miktar daha uzayabilir.
Karaciğer biyopsisi iğne deliğinden girilerek gerçekleştirildiğinden dolayı, normal olağan sürecinde tamamlanan bir biyopsi sonrası iyileşme süreci çok hızlıdır. Kesi yapılmadığı için ciltte iz kalmaz, işlemden 1-2 gün sonra biyopsi giriş yeri tamamen kaybolur. Biyopsi yapılan iç dokular da 1-2 içerisinde kendiliğinden iyileşir. İşlemden sonra dikiş atılması veya pansuman yapılması gerekmez. İşlem yerinde kalıcı ağrı beklenmez, işleme bağlı olası hafif rahatsızlıklar 1-2 gün içerisinde tamamen geçer.
Genellikle işlemden hemen sonra hastalar su içebilir, 1-2 saat içerisinde yemek yiyebilirler. İşlemden sonra hastalar 1-2 saat gözetim altında tutulurlar, bu süre zarfında hastalar sağ yatırılarak takip edilirler. Müşahade altında ağrı kontrolü yapılır, gerekirse ultrason kontrolü yapılarak şikayeti olmayan hastalar taburcu edilir. Biyopsi günü taburculuk sonrası evde yatak istirahati önerilir. 1-2 gün fiziksel aktivite kısıtlaması yapılması önerilmektedir. İşlem günü banyo, hamam, spa, havuz önerilmez, ertesi gün banyo yapılabilir. Sportif faaliyetlerden 3-4 gün kaçınmak gerekir.
REFERANSLAR VE KAYNAKLAR
Son güncelleme tarihi:
Dr. Metin Çevener, MD, EDIR, girişimsel radyoloji alanında özellikle girişimsel tedavilere odaklanan Türkiye’nin önde gelen girişimsel radyoloji uzmanlarından biridir. 2009 yılından beri girişimsel radyoloji alanında faaliyet gösteren Dr. Metin Çevener, günlük pratik uygulamalarını 2015 yılından beri girişimsel onkoloji alanına yoğunlaştırmıştır. Ayrıca tiroid nodüllerinin girişimsel tedavileri, miyom hastalarında embolizasyon yöntemi, varis hastalığının girişimsel tedavileri, periferik arter hastalıkları ve ağrı konusu ile de ilgilenmektedir. 2005 yılında Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesinden mezun olmuş, 2012 yılında Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesinde Radyoloji ihtisasını tamamlamıştır. 2009 yılından beri girişimsel radyoloji ile ilgilenen Dr. Metin Çevener 2019 yılında European Diploma in Radiology diplomasını almaya hak kazanmış, 2022 yılında ‘Centre of Excellence’ belgesi almıştır. Mesleki kuruluş üyelikleri arasında Cardiovascular and Interventional Radiology of Europe (CIRSE), European Society in Oncology (ESIO), European Society of Oncologic Imaging (ESOI), Türk Girişimsel Radyoloji Derneği (TGRD) yer almaktadır. Ulusal ve uluslararası kongre ve sempozyumlarda hem katılımcı ve hem de davetli konuşmacı olarak yer alan Dr.Metin Çevener’in 20’den fazla ulusal ve uluslararası bilimsel makalesi ve 300’den fazla atıfı bulunmaktadır. Dr. Metin Çevener daha önce Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesinde, Memorial Hastaneler Grubunda ve Varisson Görüntüleme Merkezinde çalışmış olup mesleki görevine Medicana International İstanbul Hastanesinde devam etmektedir. Google Scholar LinkedIn Instagram X Facebook
